Ne oldu?

Yapay zeka odaklı ilaç şirketi Insilico Medicine, yapay zekayla tasarladığı ilaç adaylarından birinin biyolojik yaşlanma göstergelerini geri çevirdiğine dair işaretler bildirdi. Çalışma Nature Biotechnology'de yayımlandı.

İlaç — rentosertib — aslında yaşlanma için değil, akciğer dokusunu yara dokusuna çeviren idiyopatik pulmoner fibroz (IPF) için geliştirilmişti. Geçen yıl 42 hastayla yapılan Faz IIa çalışmasında akciğer işlevinde iyileşme görülmüş, aynı çalışma kapsamında hastalardan kan örnekleri de toplanmıştı. Yeni çözümleme o veriye dayanıyor.

Altı bağımsız "yaşlanma saati"

Yaşlanma saatleri, kandaki proteinlerden bir bedenin biyolojik yaşını tahmin eden yapay zeka modelleri. Araştırmacılar hasta verisi üzerinde Harvard, Oxford, Pekin ve Insilico'nun kendi ekiplerince ayrı ayrı geliştirilmiş altı saati birden çalıştırdı.

  • Altısı da tedavi gören hastalar için plaseboya kıyasla daha düşük biyolojik yaş tahmin etti.
  • En güçlü etki dördüncü haftada üç ilâ dört yıllık gerileme; bir saatte fark altı yıla kadar çıktı.
  • Plasebo grubunda kayda değer bir değişim görülmedi.
  • En belirgin sonuç günde iki kez 30 miligram alan grupta çıktı.

Kimya alanında Nobel ödüllü Michael Levitt'in vurgusu etkinin büyüklüğünde değil: "Beni ikna eden şey etkinin boyutu değil, uyuşma — çünkü bu modeller ne özniteliklerini ne de eğitim verilerini paylaşıyor."

Ama bu ne anlama gelmiyor?

Sonuç, hastaların ölçülebilir biçimde gençleştiği anlamına gelmiyor. Yalnızca kan proteini örüntülerinin, modellerin daha genç bir biyolojik yaş olarak okuduğu yönde kaydığını gösteriyor.

Değerler, akciğerler daha iyi çalıştığı ve beden genel olarak daha az zorlandığı için de genç görünüyor olabilir. Buna karşı bir işaret var: akciğere en çok yarayan doz (günde bir kez 60 mg) ile tahmini biyolojik yaşı en çok düşüren doz (günde iki kez 30 mg) farklı — bu, etkinin en azından kısmen akciğer işlevinden bağımsız olabileceğini düşündürüyor.

Araştırmacılar ayrıca tedavi gören hastaların kan proteinlerini, proteinlerin yaşla nasıl değiştiğini izleyen UK Biobank veri tabanındaki 55 binden fazla profille karşılaştırdı. Şirkete göre rentosertib tam da o değişiklikleri tersine çevirdi. Bunlar korelasyon; kanıt değil.

Uzmanlar ne diyor?

Kardiyolog Eric Topol ilacı "umut verici" buluyor ama ekliyor: "Nihai yargıya varmak için kesin bir çalışmamız henüz yok." Harvard Tıp Fakültesi'nden Vadim Gladyshev küçük örneklem büyüklüğüne ve biyolojik saatlerin her zaman güvenilir olmadığına dikkat çekiyor — yine de çalışmayı "tahmini biyolojik yaşın düşürülebildiğini çok açık biçimde gösteren ilk çalışma" olarak niteliyor. Eksik olan şey, sağlıklı kişilerde yapılmış bir çalışma; sonuçlar yalnızca akciğer hastalarına özgü olabilir.

Yapay zeka burada tam olarak ne yaptı?

Insilico iki ayrı sistem kullandı: biri sağlık verisi ve bilimsel yayınları tarayarak hastalıkla ilişkili proteinleri buluyor, diğeri o proteinin yapısını çözümleyip ona bağlanabilecek yeni moleküller üretiyor. Şirketin CEO'su Alex Zhavoronkov bunu bir kilidin yapısını inceleyip ona uyan yeni bir anahtar üretmeye benzetiyor.

Hedef protein olarak TNIK seçildi. Hedeften ilaç adayına geçiş yaklaşık 18 ay sürdü. Rentosertib şu anda IPF için Faz III aşamasında — onay öncesindeki son klinik basamak.

Sırada ne var?

Insilico ilacı daha geniş bir grupta deniyor: Çin'de 47 merkezde, 320 hastayla ve 52 hafta takiple yürütülmesi planlanan bir çalışma. 2014'te Hong Kong'da kurulan şirket, Mart 2026 itibarıyla üretken yapay zekayla en az 28 ilaç adayı geliştirdiğini söylüyor; ilaç devi Eli Lilly yakın zamanda şirkete yatırım yaptı.