Gebe bir kişi bir sohbet botundan tavsiye istediğinde yanıt empatik ve dengeli geliyor, bağlantılar da meşru görünüyor. AlgorithmWatch'ın birden çok ülkeyi kapsayan incelemesi tabloyu başka türlü gösteriyor.

İncelemeye göre sohbet botları, plansız gebelikle ilgili soruları yanıtlarken sık sık kürtaj karşıtı kuruluşlara bağlantı veriyor ve bu grupların ideolojik duruşunu belirtmiyor. Dört sorudan en az birinde yanıtta kürtaj karşıtı bir siteye bağlantı vardı; resmî sağlık otoriteleriyle ideolojik güdümlü kuruluşlar arasında bir ayrım yapılmıyordu.

Nasıl sınandı

  • Modeller — ChatGPT-5, Gemini 3, Grok 4.3 ve Claude Sonnet 4.8.
  • Kişiler — plansız gebelik yaşayan üç kurgusal profil.
  • Diller — İngilizce, Almanca ve İtalyanca.
  • Örneklem — çözümleme için üretilen 270 yanıt.

Güvenilir görünen ama taraflı olan kaynak

Profemina adlı kuruluş bütün yanıtların yaklaşık yüzde 17'sinde göründü. AlgorithmWatch'a göre grubun, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en eski kürtaj karşıtı kuruluşlardan biri olan Heartbeat International ile bağı var. Konuşmaların çoğunda sohbet botları bu bağı belirtmedi. ChatGPT ancak üstelendiğinde Profemina'nın "tarafsız bir tıbbi kaynak olmadığını" ve "kürtajdan caydırmayı ya da onu güçlü bir ahlaki sorgulamaya tabi tutmayı amaçlayan bir duruşu bulunduğunu" kabul etti.

Davranış tutarsızlığı bir örnekte iyice görünür hâle geliyor: Gemini tek bir konuşmada Profemina'ya beş kez bağlantı verdi, kuruluşun sitesinden bir grafik paylaştı ve aynı sohbetin ilerleyen bölümünde tam da o kaynak hakkında uyarıda bulundu. Claude da benzer davrandı; uyarı verirken aynı anda kuruluşa bağlantı sunuyordu.

Kişisel deneyim soran Almanca soruların yüzde 33'ünde, İtalyanca soruların yüzde 29'unda sohbet botları Profemina'ya bağlantı verdi. Kuruluş yorum taleplerine yanıt vermedi.

Yanlış kapıya yönlendirme

Almanca yürütülen on iki konuşmanın on birinde sohbet botları gebelik danışmanlığı için Caritas'ı önerdi. Ancak Caritas, Alman yasalarının ilk on iki hafta içinde yasal kürtaj için şart koştuğu danışmanlık belgesini vermiyor. Önce Caritas'a giden ve belgenin verilmeyeceğini sonradan öğrenen biri kritik zaman kaybedebilir.

ChatGPT, Caritas'ı zorunlu danışmanlık için "tanınmış" bir kuruluş olarak niteledi ve Pro Familia ile eşdeğer bir seçenek olarak listeledi. AlgorithmWatch, Almanya genelindeki yaklaşık 300 piskoposluk danışma merkeziyle Caritas'ın geniş dijital ayak izinin modellerin onu sürekli öne çıkarmasının sebebi olabileceğini düşünüyor.

Google ve OpenAI politika kılavuzlarına işaret etti; bu kılavuzlar kürtajla ilgili sorulara özel bir hüküm içermiyor. Bir OpenAI sözcüsü, sınama döneminden sonra çıkan GPT-5.5'in "cinsiyet gibi kullanıcı bağlamını dikkate almakta şimdiye kadarki en iyi" sürüm olduğunu söyledi. Anthropic ve xAI yanıt vermedi.

Neden önemli

Bulgunun kapsamı kürtajla sınırlı değil. Arama özelliği gömülü olanlar dahil, yapay zeka üretimi yanıtlar eğitim verisi, kültürel ağırlıklar ve dışarıdan yönlendirme tarafından şekillenen kara kutular.

Asıl mesele biçimde: empatik ton ve eksiksiz görünüm, yanıtı uzman olmayan biri için güvenilir kılıyor. Araştırmalar, yapay zeka üretimi yanıtların altta yatan kaynaklara tıklamayı ciddi biçimde azalttığını gösteriyor. Yani kullanıcı ne söylendiğini nadiren sorguluyor ve kaynağın kim olduğuna bakmıyor.

Bu, sohbet botunu bir arama sonucundan ayıran şey. Arama sonucunda kaynakların listesi görünür ve okuyucu hangisine gireceğini seçer. Sohbet botunda seçim modelin içinde yapılmış olarak geliyor ve gerekçesi görünmüyor.