Microsoft'un kurucu ortağı Bill Gates, kitlesel işsizliği ve biyoterörü yapay zekanın gerçek tehlikeleri olarak görüyor. Altı bin kelimeye yakın bir deneme ve New York Times'a verdiği söyleşide, yapay zeka çağına geçişi "insanlık tarihinin en çalkantılı dönemlerinden biri" olarak tanımlıyor. Ona göre dünya buna düzgün biçimde hazırlanmıyor ve ortada bir plan yok.
En sert eleştiri kendi sektörüne
Gates'in en keskin sözleri kendi sektörüne yönelik. Sektörün tehlikeleri bilerek küçümsediğini söylüyor, çünkü çok fazla para söz konusu.
Gazeteye anlattığı ayrım çarpıcı: "Özelde, bu şeyin ne kadar iyi olduğunu ve ne kadar daha iyiye gittiğini anlayan insanlar çok endişeli." Ama kamuoyu önünde birbirlerine şunu söylüyorlar: "Hey dostum, bunu söyleme. Bizim için kötü — toplamaya çalıştığımız bir sonraki trilyon dolar için."
Neden "bu sefer farklı"
Sektörün rahatlatıcı argümanı şu: geçmiş teknoloji dönüşümleri yok ettiğinden çok iş yarattı, bu sefer de öyle olacak. Gates bu teselliyi bir hata sayıyor. Ona göre yapay zeka çağı "tümüyle, kesinlikle, tamamen farklı."
Gerekçesi hız ve erişim. Kişisel bilgisayarın işi yeniden şekillendirmesi yirmi yıl aldı; yapay zeka ise insanların zaten sahip olduğu cihazlarda çalışıyor ve düz dil kullanıyor. Gates'in cümlesiyle: "Biz ona uyum sağlamak zorunda değiliz, çünkü o bize uyum sağlayabiliyor." İlk kez bir teknoloji insan bilişinin yerini almakla kalmayıp onu aşabiliyor ve bunu kuşaklar boyunca değil tek bir on yıl içinde, sektörler arasında yapabiliyor.
Üç tehdit
- Kalıcı iş kaybı — en çok giriş ve orta seviye rolleri vuruyor: satış, müşteri hizmetleri, yazılım geliştirme ve hukuki destek. Robotlar ucuzladıkça mavi yaka işler de baskı altında; bu gelişmenin büyük bölümü Çin'de yaşanıyor.
- Biyolojik silah — yapay zeka siber saldırıyı, dolandırıcılığı ve dezenformasyonu kolaylaştırıyor, ama Gates'e göre asıl mesele biyolojik silah geliştirmenin eşiğini düşürmesi.
- Psikolojik ve toplumsal zarar — bağımlılık yaratan sohbet botlarından kaynaklanan etkiler.
İlk maddeyi desteklemek için bir Stanford araştırmasına dayanıyor: yapay zeka yayıldığından beri en çok etkilenen mesleklerde genç çalışanların istihdamı belirgin biçimde düştü, yaşlı meslektaşları ise şimdilik korunmuş durumda.
Ne öneriyor
Gates öz düzenlemeyi açıkça reddediyor. Onun yerine üç şey istiyor: uluslararası denetim kurumları, yapay zeka kullanımına getirilecek bir vergi ve yalnızca insanlara ayrılmış bakım işleri.
Vergi önerisi tanıdık bir tartışmayı geri getiriyor — emeğin yerini alan otomasyonun vergilendirilmesi fikri yıllardır dolaşımda. Ama "insana ayrılmış iş" önerisi daha yeni: bir işi teknik olarak yapılabilir olduğu hâlde yasayla insana bırakmak, otomasyon tartışmasında şimdiye kadar pek dile getirilmemiş bir yaklaşım.
Neden önemli
Bu uyarıların ağırlığı içeriğinden çok kaynağından geliyor. Gates, yapay zeka konusunda yıllardır ölçülü konuşan ve teknolojinin faydalarını öne çıkaran bir isimdi. Sektörün içinden gelen, hâlâ sektörle bağı olan birinin "riskleri para uğruna gizliyorlar" demesi, dışarıdan gelen aynı eleştiriden farklı bir yerde duruyor.
Bir çekince de belirtmek gerekiyor: Gates'in kendisi de Microsoft'un kurucu ortağı ve şirketin yapay zeka yatırımlarından bağımsız bir gözlemci değil. Uyarısı bu bağlamda okunmalı — ama söyledikleri, tam da o bağlam yüzünden dikkat çekiyor.