Plan nasıl yürürlüğe girdi?
Türkiye, 2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı'nı 18 Ağustos 2026 tarihli Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile uygulamaya aldı. Haziran ayında açıklanan yol haritası, ağustostaki genelgeyle kamu kurumlarının görevlerini de belirlemiş oldu.
Plan dört ana eksende toplam 16 öncelikli eylem içeriyor. Eksenlerin adları şöyle: Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet. Böylece eğitimden veri merkezlerine, yerli modellerden özel sektör yatırımlarına kadar 2030 hedefleri tek belgede toplanıyor.
Önceki belgeden farkı
Tarih ayrımını doğru kurmak gerekiyor: Türkiye daha önce 2021-2025 dönemini kapsayan ayrı bir belge uygulamıştı. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025, yapay zekânın gayri safi yurt içi hasıla içindeki payını yüzde 5'e çıkarmayı, alandaki istihdamı 50 bin kişiye ulaştırmayı ve uluslararası endekslerde ilk 20'ye girmeyi hedefliyordu.
Yeni plan bu belgeden bir noktada ayrılıyor: ölçülebilir görevleri ve somut uygulama başlıklarını öne çıkarıyor. Yani hedef beyanından çok, hangi kurumun ne yapacağına dair bir çerçeve kuruluyor.
Fark Et: insan kaynağı ve veri
Planın ilk ekseni yapay zeka okuryazarlığını ve insan kaynağını doğrudan hedef alıyor. Öne çıkan sayısal hedefler:
- 81 ilde kurulacak atölyeler üzerinden iki yıl içinde 5 milyon kişiye yapay zeka eğitimi verilmesi,
- 10 bin ileri düzey yapay zeka uzmanı ve 100 bin uygulama profesyoneli yetiştirilmesi,
- araştırmacılar, girişimler ve kamu kurumları için en az 2 bin kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi'ne taşınması.
Bu veri setleri sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret gibi alanlardan gelecek. Aynı eksen ayrıca kullanıcı hakları, mahremiyet ve güvenliği risk seviyelerine göre ele almayı öngörüyor; risk temelli düzenlemelerin teknoloji geliştiren şirketlerle ve kamu kurumlarının kullanacağı kurallarla desteklenmesi planlanıyor.
İstifade Et: veri merkezi ve bütçe
İkinci eksen yapay zekanın kamu hizmetlerinde ve üretim süreçlerinde daha fazla kullanılmasını hedefliyor. Buradaki en somut kalem altyapı: Türkiye, 2030'a kadar veri merkezlerinin toplam kurulu gücünü en az 1 gigavat seviyesine çıkarmayı planlıyor.
Bütçe tarafında ise kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması hedefleniyor. Sağlık, enerji ve akıllı üretim alanlarında çalışan küçük ve orta ölçekli işletmeler de yapay zeka kuponları üzerinden teknolojiye erişim desteği alacak.
Nasıl okumalı?
Planın en dikkat çeken yanı, hedeflerin niteliğinden çok biçimi. Önceki strateji büyük ölçüde yön beyanıydı; bu belge sayı veriyor ve görev dağıtıyor. Ölçülebilir hedef, tutulup tutulmadığının sorulabilmesi demek — bir plan için bu, iddianın büyüklüğünden daha değerli bir özellik.
Öte yandan bazı kalemler bağlam ister. 1 gigavatlık veri merkezi kapasitesi Türkiye ölçeğinde ciddi bir hedef; karşılaştırma için, tek bir büyük yapay zeka kampüsünün bu büyüklüğe yaklaştığı örnekler var. Yani hedef, küresel ölçekte bir yarış değil, ülkenin kendi ihtiyacını karşılayacak bir taban kurma çabası olarak okunmalı.
Asıl sınav uygulamada olacak. Genelge görevleri kurumlara dağıtıyor ama takvim, bütçe kalemi ve raporlama düzeni belgenin ayrıntısında; bunların kamuya düzenli açıklanıp açıklanmayacağı planın gerçekten ölçülebilir kalıp kalmayacağını belirleyecek.