Ne oldu?
Türkiye'nin 2027-2029 Orta Vadeli Programı (OVP) yayımlandı. 81 sayfalık belgede ekonomik ve finansal başlıkların yanında teknoloji, enerji ve savunma sanayii için de hedefler yer alıyor. Yapay zeka, yarı iletkenler, robotik, batarya ve otonom sistemler öne çıkan alanlar arasında.
Programın dikkat çeken yanı bu alanları ayrı ayrı değil birlikte ele alması: Ar-Ge, tasarım, üretim ve ticarileştirme süreçlerinin birbirini tamamlayacak şekilde güçlendirilmesi hedefleniyor. Araştırma kurumları, üniversiteler ve özel sektör arasındaki stratejik iş birliklerinin artırılması da başlıklardan biri.
Yapay zeka tarafında ne var?
- Yüksek başarımlı hesaplama ve süper bilgisayar altyapılarının geliştirilmesi; TRUBA süper bilgisayarının kapasitesinin artırılması.
- Kamu kurumlarındaki verilerin yapay zeka uygulamalarında kullanılabilmesi için gerekli standartların oluşturulması — hedef tarih 2027'nin ikinci çeyreği.
- Türkçeye özgü yüksek dil yetkinliğine sahip büyük dil modellerinin geliştirilmesi.
- Bu modeller üzerine kamu kurumlarının ihtiyaçlarına göre özelleştirilebilir yerli üretken yapay zeka çözümleri kurulması.
Çip ve otonom sistemler
Yarı iletkenler stratejik alanlardan biri olarak sayılıyor. Program, endüstriyel üretimde kullanılan yarı iletken çiplerin üretilebileceği modern yerli tesislerin kurulmasını hedefliyor; kimlik kartları ve pasaportlarda kullanılan çiplerin de Türkiye'de üretilmesi planlanıyor.
Otonom araçlar ve otonom sistemler doğrudan öncelikli Ar-Ge alanları arasında. Bunları destekleyecek yeni nesil ulaşım teknolojileri, ileri malzemeler, robotik ve enerji depolama da stratejik alanlar listesinde. Ayrıca yapay zeka destekli ve otonom üretim sistemlerinin sanayide yaygınlaştırılması planlanıyor.
"Derin teknoloji" listesi ne kadar geniş?
OVP'nin derin ve ileri teknoloji başlığı altında saydığı alanlar şunlar: yapay zeka, siber güvenlik, otonom sistemler ve araçlar, kuantum teknolojileri, hipersonik sistemler, yeni nesil malzemeler, nanoteknoloji, biyoteknoloji, sensör teknolojileri, çip, batarya, nükleer, yenilenebilir enerji, blokzincir ve robotik.
Bu listenin genişliği bir soru doğuruyor: on beş alanın hepsinde aynı anda öncelik tanımlamak, önceliğin kendisini zayıflatabiliyor. Programda bu alanlar arasında bir sıralama, ayrılmış bütçe kalemi ya da ölçülebilir hedef — kaç tesis, ne kadar kapasite, hangi tarihte — çoğunlukla belirtilmiyor. İstisna, kamu verisi standartları için verilen 2027'nin ikinci çeyreği tarihi.
Enerji ve savunma
Enerji tarafında güneş ve rüzgâr kapasitesini artıracak yatırımlara öncelik veriliyor ve değişken üretimi sisteme entegre edebilmek için bataryalı depolama projelerinin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Nükleer kapasitenin artırılması ve santral ekipmanlarında yerlilik oranının yükseltilmesi de programda. Ağır ticari araçların elektrikli dönüşümü için yüksek kapasiteli şarj istasyonlarına yönelik ulusal bir plan hazırlanacak.
Savunma sanayii başlığındaki en dikkat çekici madde ise aktarım: savunma için geliştirilen teknoloji, tecrübe ve bilgi birikiminin ulaşım, sağlık, yapay zeka ve güvenlik gibi sivil alanlara taşınmasının önünün açılması hedefleniyor. Savunmada başarıyla uygulanan talep oluşturma ve uzun vadeli sipariş yaklaşımının sağlık teknolojileri, raylı sistemler ve elektronik gibi alanlara yaygınlaştırılması da planlanıyor.
Ne izlenmeli?
Bir program belgesi niyet beyanıdır; ölçülebilir olan takvimi ve bütçesidir. Bu OVP'de takvimi verilen tek somut yapay zeka maddesi kamu verisi standartları. Türkçe büyük dil modeli hedefi için ne bir tarih ne bir kapasite ölçüsü var — model kimin geliştireceği, hangi hesaplama kaynağıyla ve hangi veriyle eğitileceği de belirtilmiyor.
Uzay teknolojileri bölümünde de benzer bir boşluk göze çarpıyor: uydu, fırlatma sistemi ve uzay görevleri için net hedefler yer almıyor. Önümüzdeki dönemde izlenmesi gereken şey listenin kendisi değil, bu maddelerden kaçının tarihli ve bütçeli bir plana dönüştüğü.